İş kazası, işçinin işverene ait işyerinde ya da işyeri dışında işin yürütülmesi için yapılan çalışmalar esnasında veya işverenin tahsis ettiği araçla işe gidiş ve gelişi sırasında, yaralanması ölümü yada psikolojik açıdan zarara uğramasıdır. 6331 sayılI İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre iş kazası “ İşyerinde ve işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen veya bedenen özre uğratan olay” olarak tanımlanmıştır.  5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu 13. Madde hükümlerine göre iş kazası sayılan haller şunlardır:

MADDE 13- İş kazası;

1. a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
2. b) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle veya görevi nedeniyle, sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş veya çalışma konusu nedeniyle işyeri dışında,
3. c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
4. d) Emziren kadın sigortalının, çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
5. e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen zarara uğratan olaylar iş kazası kapsamında sayılmaktadır.

MEYDANA GELEN OLAYIN İŞ KAZASI OLARAK NİTELENDİRİLEBİLMESİ İÇİN GEREKLİ ŞARTLAR

Meydana gelen olayın iş kazası olarak nitelendirilebilmesi için aşağıdaki üç unsurun bir arada bulunması gerekmektedir.

• Sigortalının 5510 sayılı kanunun 13. Maddesinde sayılan hususlardan birine uyan şekilde zarara uğraması,
• Meydana gelen kazada bedenen veya ruhen zarara uğramış olması,
• Meydana gelen kaza ile yaralanma/ölüm arasında illiyet bağının bulunması gerekmektedir.

Bu hallerin varlığı halinde meydana gelen olayın iş kazası olduğu söylenebilecektir. Meydana gelen iş kazası üzerine işverenin derhal yerine getirmesi gereken sorumlulukları bulunmaktadır.

MEYDANA GELEN İŞ KAZASI SONRASINDA YAPILMASI GEREKENLER

İş kazasının meydana gelmesinden sonra işverenin kanundan doğan yükümlülükleri gereğince yerine getirmeleri gereken bazı durumlar mevcuttur. Bunlar şu şekildedir;

• İş kazası sonrasında işveren iş kazası geçiren sigortalısına sağlık durumunun gerektirdiği sağlık hizmetlerini sağlamakla yükümlüdür.
• İki şahidin imzasının bulunduğu bir işyeri kaza raporu düzenlenmelidir.
• İşyerinin bağlı bulunduğu bölgedeki kolluk kuvvetine iş kazası bildirimi yapılmalıdır.
• Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)’na en geç 3 işgünü içerisinde iş kazası bildirimi yapılmalıdır.

Bunların yapılmaması halinde kanunun öngördüğü şekillerde işverene cezai sorumluluk yüklenmiştir. İş kazasının ardından işverenin kendi yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde işçinin şikayet hakkı bulunmaktadır. Geçirmiş olduğu iş kazası bildirilmeyen işçi kolluk kuvvetlerine şikayet amacıyla başvurabilir. Verilecek ifade ile iş kazasını bildirildikten sonra SGK’ya da başvuru yapılması gerekmektedir.

İşverenin yapmış olduğu bildirim sonrasında SGK tarafından meydana gelen olayın iş kazası olup olmadığı ve tarafların kusur oranları tespit edilir. Rapor ile meydana gelen olayın iş kazası olduğu tespit edilirse İş Mahkemeleri nezdinde tazminat davası açma hakkı kazanılmış olur.

Ancak meydana gelen olay iş kazası olarak nitelendirilmemişse SGK ve işverene karşı “iş kazasının tespiti davası” açılmalıdır. İş kazasının tespiti davası, en geç iş kazasının meydana geldiği tarihten itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır. Dava sonucunda olay iş kazası olarak tespit edilir ve karar kesinleşirse işçi yaralanmışsa işçiye, işçi ölmüşse hak sahiplerine SGK tarafından gelir bağlanır. Olayın SGK tarafından iş kazası olarak değerlendirilmemesi durumunda iş kazası sebebiyle tazminat davası bu karardan sonra açılabilecektir.

İŞ KAZASI SONRASINDA İŞÇİYE HANGİ HAKLAR SAĞLANIR?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu 16. Madde hükümlerine göre iş kazası geçiren işçiye şu haklar sağlanmaktadır:

• Sigortalı işçiye geçici iş göremezlik süresince geçici iş göremezlik ödeneği verilir.

İş kazası geçiren işçiye SGK tarafından iş göremezlik süresi boyunca yapılan ödemeye geçici iş göremezlik ödeneği denmektedir. Yatarak tedavilerde günlük kazancın yarısı, ayakta tedavilerde ise günlük kazancı üçte ikisi ödenek olarak işçiye verilmektedir.

• Şartların sağlanması halinde sigortalı işçiye sürekli iş göremezlik geliri bağlanır.

Sigortalı işçi geçirmiş olduğu iş kazası sonucunda kalıcı şekilde malul kaldıysa sürekli iş göremezliği nedeniyle kendisine maaş bağlanır. Bu ödeneğin bağlanması için SGK Sağlık Kurulu Tarafından maluliyetin en az %10 tespit edilmesi gerekmektedir.

• İş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölen sigortalı işçinin hak sahiplerine şartları taşıması durumunda gelir bağlanır.

• İş kazası sonucu ölen işçinin gelir bağlanmış olan kız çocuklarına evlenme ödeneği verilir.

• İş kazası ve meslek hastalığı sonucu ölen sigortalı işçi için cenaze ödeneği verilir.

Ayrıca çalışma gücünü iş kazası sonucu %60 oranında kaybettiği SGK Sağlık Kurulları tarafından tespit edilen işçilere malullük aylığı bağlanabilecektir. Malullük aylığı için gereken bazı şartlar mevcuttur. İşçi en az 10 yıldır sigortalı olmalı ve toplam 1800 gün sigorta primi ödemiş olmalıdır. Sigortalı işçinin bakıma muhtaç olduğu durumlarda yalnızca 1800 gün sigorta primi ödemiş olması yeterlidir.

İŞ KAZASI TAZMİNATI NASIL ALINIR?

Meydana gelen iş kazası sonrasında işverenin tazminat sorumluluğu mevcuttur. İş kazasında yaralanan işçinin işverene maddi ve manevi zararlarına ilişkin tazminat davası açma hakkı bulunmaktadır. İş kazası tazminatı davalarında işçinin uğramış olduğu zarar ile belirlenen sürekli iş göremezlik oranı çok önemlidir.

İş kazası tazminatı hesaplamasında en önemli hususlar işçinin geliri, kusur oranı, maluliyet / sakatlık oranı ve işçinin yaşıdır. Birçok farklı yöntem ve teknik kullanılarak yapılacak bu hesaplamalarda mahkemelerce görevlendirilen bilirkişiler tarafından hesaplama yapılmaktadır.

İşçinin iş kazası sebebiyle ölmesi halinde işçinin yakınları işçinin desteğinden yoksun kalırlar. İşçinin vefat etmesi halinde işçinin yakınları tarafından işverene ya da kazada kusuru bulunanlara karşı destekten yoksun kalma tazminatı davası açabilirler. Bu davalarda yapılacak hesaplamalarda işçinin vefat ettiği yaş, geliri ve kusur oranı oldukça önemlidir.

İş kazalarında manevi tazminata takdiren hükmedilmekte olup, hakimin, hukuk ve adalete uygun  karar vereceği Medeni Kanun’un 4. maddesinde belirtilmiştir. Hâkim, Medeni Kanununun 4. maddesinde yer alan hakkaniyet ilkesi gözeterek, uygun miktarda tazminat takdir etmesi gerekir.                Hakim manevi tazminata hükmederken; İş kazasının oluş biçimini, yaralanan veya yakınını kaybeden tarafın, ekonomik ve sosyal durumunu ve kusuru bulunup bulunmadığını ve varsa kusur derecesini, ülkenin ekonomik koşullarını, Olayın ağırlığını, tarihini, paranın satın alma gücünü göz önünde bulundurması gerekir.